Inhalt

Waarom heet het Zwarte Woud Zwarte Woud? Het korte antwoord
Waar komt de naam Zwarte Woud vandaan? De Romeinen en „Silva Nigra”
Abnoba en de Marciana Silva: namen uit de oudheid
Waarom „zwart”? Meerdere verklaringen, geen zekerheid
Bos en mensen: hout, erts en kloosters
Het Zwarte Woud in cijfers
Het Zwarte Woud beleven: symbolen en bestemmingen
Het Zwarte Woud voor de deur: ons huis in Birkendorf
Veelgestelde vragen over de naam Zwarte Woud
Bronnen

Waarom heet het Zwarte Woud Zwarte Woud? Het eerlijke antwoord luidt: zeker is wanneer de naam opduikt. Waarom het woud „zwart” werd genoemd, is daarentegen niet definitief opgehelderd. Het vaakst wordt het verklaard met het donkere, dichte bos. Het vaak verteld verhaal over de Romeinen en de „Silva Nigra” laat zich volgens ons onderzoek niet op antieke bronnen baseren.

Waarom heet het Zwarte Woud Zwarte Woud? Het korte antwoord

De Duitse benaming is voor het eerst in het jaar 868 gedocumenteerd, in een oorkonde van het klooster St. Gallen. Daar is sprake van een „saltu Svarzwald”. Dat melden zowel Planet Wissen als Wikipedia.

Als reden voor het „zwart” geldt meestal de indruk van een donker, dicht en moeilijk toegankelijk woud. Planet Wissen beschrijft het Zwarte Woud als een landschap dat voor ongeveer 80 procent uit dennen en sparren bestaat, „dus het donkere naaldbos”. Een bewijs dat de naamgevers precies dat bedoelden, is er echter niet. Ook de site schwarzwald-geschichte.de noemt de herkomst van „zwart” niet volledig opgehelderd.

Waar komt de naam Zwarte Woud vandaan? De Romeinen en „Silva Nigra”

Populair is deze verklaring: de Romeinen zouden het bos „Silva Nigra” hebben genoemd, Latijn voor „zwart woud”. Zo vertelt het bijvoorbeeld Schwarzwald Tourismus, maar als verhaal dat men elkaar vertelt. Ook Planet Wissen noemt de Romeinen als naamgevers.

De antieke auteurs die het gebergte vermelden, gebruiken echter andere namen:

Naam	Bron en tijd	Betekenis
Abnoba mons	Plinius en Tacitus (1e eeuw), Ptolemaeus (rond 150)	Gebergtenaam, toegewezen aan het Zwarte Woud
Marcianae silvae	Ammianus Marcellinus (4e eeuw)	waarschijnlijk „grensbos”
Svarzwald / Swarzwald	Oorkonde van het klooster St. Gallen, 868	eerste Duitse naamsvorm

De Latijnse vorm „silva nigra” komt daarentegen voor in middeleeuwse oorkonden. Dat schrijft schwarzwald-geschichte.de. Of deze uitdrukking al in de Romeinse tijd gebruikelijk was, is niet aangetoond.

Abnoba en de Marciana Silva: namen uit de oudheid

De naam „Abnoba mons” wordt volgens Wikipedia overwegend met het Zwarte Woud in verband gebracht. Hij komt voor bij Plinius en Tacitus. Abnoba was volgens schwarzwald-geschichte.de een Keltische godin die de Romeinen met Diana gelijkstelden.

Bij Ammianus Marcellinus is sprake van de „Marcianae silvae”. Wikipedia leidt dat af van het Germaanse woord voor „grens”. Het Zwarte Woud markeerde dan waarschijnlijk het grensgebied met de Marcomannen ten oosten van de Romeinse limes. Ook dat is een interpretatie, geen vaststaand feit.

Waarom „zwart”? Meerdere verklaringen, geen zekerheid

Het donkere woud

Dichte kruinen laten weinig licht op de grond. Wie een groot, nauwelijks bewoond boszwaar gebergte ervaart, neemt het als donker waar. Deze verklaring is de meest verbreide, maar blijft een vermoeden.

Dennen en sparren

Tegenwoordig bepalen naaldbomen het beeld. Het hoge aandeel sparren komt volgens schwarzwald-geschichte.de echter grotendeels voort uit herbebossingen in de 19e eeuw, nadat veel gebieden waren gekapt. De afleiding van de naam uitsluitend uit de huidige spar schiet daarom tekort.

Een bos dat is veranderd

Het bos was niet altijd zoals wij het kennen. Volgens een vakartikel van Helmut Volk (FVA Baden-Württemberg) bereikte het cultuurbos in het zuidelijk Zwarte Woud rond 1790 door intensief gebruik een dieptepunt. Rond de Feldberg lag het bosaandeel toen op ongeveer 30 procent; weidevelden en Reutberge bepaalden het landschap. Tegenwoordig is dat daar ongeveer 70 procent.

Bos en mensen: hout, erts en kloosters

De naam vertelt maar een deel van het verhaal. Volgens Schwarzwald Tourismus drongen de mensen in de middeleeuwen dieper in het bos door, onder meer vanwege erts en zilver; Ierse en Schotse missionarissen stichtten kloosters. Later werden veel bomen geveld voor de scheepsbouw en voor houtskool. Bijzonder grote dennen, de „Holländer”, dienden als masten voor de Nederlandse handelsvloot en werden op vlotten over de rivieren tot aan de Rijn vervoerd.

Ook het vakartikel van de Forstliche Versuchsanstalt laat zien hoe sterk het gebruik het bos heeft gevormd: in het zuidelijk Zwarte Woud waren er rond 1790 veel weidevelden, zelfs op steile hellingen. Het hakhoutbeheer eindigde ongeveer rond 1930. Tegenwoordig groeien daar gemengde bossen, onder meer met spar, den, esdoorn, lijsterbes en beuk.

Het Zwarte Woud in cijfers

De hoogste berg is de Feldberg met 1.493 meter boven Normalhöhennull.
Het middelgebergte in het zuidwesten van Duitsland omvat volgens Wikipedia meer dan 6.000 vierkante kilometer.

Wie het bos in het zuidelijk Zwarte Woud zelf wil beleven, vindt ideeën in het artikel Bestemmingen in het Zwarte Woud.

Het Zwarte Woud beleven: symbolen en bestemmingen

Bij het Zwarte Woud horen ook zijn beelden. Een daarvan is de Bollenhut; de herkomst ervan leggen we uit in een eigen artikel. Wie de donkere kloven in het bos zelf wil beleven, vindt inspiratie over de Wutachschlucht en de Ravennaschlucht.

Beek in het natuurreservaat Wutachschlucht — Foto: Roland Klein / Wikimedia Commons, CC BY-SA 4.0

Het Zwarte Woud voor de deur: ons huis in Birkendorf

Wij liggen in Birkendorf in het zuidelijke deel van het Hoog-Zwarte Woud, op 800 meter hoogte, in het Rothauser Land. Vanaf het hotel is het bos niet ver. Na een wandeling onder de bomen wacht u bij ons het wellnessgedeelte met panoramasauna en uitzicht op het bos en het binnenbad (84 m²). Het gedeelte is dagelijks geopend van 9 tot 20 uur.

In ons restaurant Sonnenhof serveren we creatief-Badische keuken met regionale ingrediënten. Alle arrangementen omvatten overnachting, ontbijtbuffet, verwenmenu en het gebruik van de wellnessfaciliteiten. Direct boeken kunt u onder Kamers boeken.

Uitrusten op relaxbedden bij het raam in het wellnesshotel Sonnenhof & Sonnhalde — Foto: wellnesshotel Sonnenhof & Sonnhalde

Veelgestelde vragen over de naam Zwarte Woud

Waarom heet het Zwarte Woud het Zwarte Woud?

De naam is sinds 868 gedocumenteerd. Meestal wordt hij verklaard met het donkere, dichte bos. Een definitief vaststaande herkomst is er niet.

Wanneer werd de naam Zwarte Woud voor het eerst vermeld?

In een oorkonde van het klooster St. Gallen uit het jaar 868, in de spelling „Svarzwald”.

Hebben de Romeinen het Zwarte Woud „Silva Nigra” genoemd?

Dat wordt vaak beweerd, maar is niet aangetoond. Antieke auteurs noemen het gebergte „Abnoba mons” of spreken van de „Marcianae silvae”. „Silva nigra” is bekend uit middeleeuwse oorkonden.

Hoe heette het Zwarte Woud vroeger?

In de oudheid is de naam „Abnoba mons” overgeleverd, bij Ammianus Marcellinus (4e eeuw) „Marcianae silvae”.

Hoe hoog is de hoogste berg in het Zwarte Woud?

De Feldberg is 1.493 meter hoog. Sommige bronnen noemen 1.494 meter, afhankelijk van meting en referentiehoogte.

Was het Zwarte Woud altijd al zo bosrijk?

Nee. In het Feldberggebied lag het bosaandeel rond 1790 op ongeveer 30 procent, tegenwoordig is dat ongeveer 70 procent (vakartikel van Helmut Volk, FVA Baden-Württemberg).