Menzenschwand ligt aan de voet van de Feldberg en is het vertrekpunt van een van de mooiste gezinswandelingen in het Hoog-Zwarte Woud: de tocht naar de waterval van Menzenschwand (Menzenschwander Wasserfall). Tips over de reis vanaf Hotel Sonnenhof & Sonnhalde, routebeschrijving en mogelijkheden om iets te eten en drinken.
Menzenschwand is een dorp in een hooggelegen dal tussen St. Blasien en de Feldberg-pas, op ongeveer 880 meter hoogte. Vanaf wellnesshotel Sonnenhof & Sonnhalde bereikt u Menzenschwand in ongeveer 30 minuten met de auto. Wie in het Zwarte Woud een gevarieerde maar overzichtelijke wandeling zoekt, is hier aan het juiste adres: de waterval van Menzenschwand valt in drie trappen in totaal zo’n 50 meter het dal in.
Waar ligt Menzenschwand?
Menzenschwand is een deelgemeente van St. Blasien en ligt in het district Waldshut, aan de zuidwestelijke voet van het Feldbergmassief. Geografisch ligt het hooggelegen dal op ongeveer 880 meter hoogte — ingebed tussen de hellingen van de Spießhorn, de Krunkelbachhügel en de Herzogenhorn. De Albbach stroomt door het dorp en mondt enkele kilometers verderop uit in de Alb. Vanaf Hotel Sonnenhof & Sonnhalde bereikt u Menzenschwand in ongeveer 30 minuten met de auto via Bonndorf, St. Blasien en de L149.
Wat Menzenschwand bijzonder maakt
Menzenschwand is tegelijk een klimatologisch kuuroord en een radonkuuroord. De bronnen werden al in de 18e eeuw gebruikt. Tegenwoordig bepaalt het dal van de Albbach met zijn weiden, Zwarte Woud-boerderijen en de waterval het beeld van het dorp. Door de ligging aan het natuurreservaat Feldberg is Menzenschwand een rustig vertrekpunt voor wandelingen — zonder de drukte van de Feldberg-pas.
In het dorp zelf is een bezoek aan het Albbäder-complex, de historische parochiekerk St. Hieronymus en de Galerie voor moderne kunst de moeite waard — die laatste is in heel Duitsland bekend om haar wisselende tentoonstellingen.
Wandeling naar de waterval van Menzenschwand
De klassieker ter plaatse: de ongeveer vier kilometer lange rondwandeling naar de waterval. Vanaf de wandelparkeerplaats Krunkelbachhütte of vanuit het dorpscentrum gaat het langs de Menzenschwander Alb het dal in. Na ongeveer 30 minuten bereikt u de onderste trap van de waterval. Een houten trap leidt verder omhoog naar de twee hogere cascades met een uitkijkplatform.
De terugweg volgt ofwel dezelfde route (in totaal zo’n anderhalf uur) of de hellingweg met uitzicht op het Albtal (ongeveer twee uur).
Moeilijkheidsgraad: makkelijk tot gemiddeld. Hoogtemeters: ongeveer 150. Duur: 1,5 tot 2 uur incl. pauzes.
Langere tocht: Menzenschwand — Krunkelbachhütte — Herzogenhorn
Wie meer hoogtemeters zoekt, combineert de waterval met de klim naar de Herzogenhorn (1.415 m), de op één na hoogste top van het Zwarte Woud. De route start in Menzenschwand, gaat via de Krunkelbachhütte omhoog naar de top en via de westhelling terug. Bij helder weer reikt het uitzicht vanaf de top tot de Vogezen, het Zwitserse Mittelland en het zuidelijk Zwarte Woud.
Moeilijkheidsgraad: zwaar. Duur: ongeveer vier uur. Hoogtemeters: ongeveer 550.
Albbäder en radonkuuroord
Menzenschwand is een van de weinige plaatsen in Duitsland met een eigen geneeskrachtige radonbron. Het radonkuuroord behandelt al tientallen jaren aandoeningen van het bewegingsapparaat en de luchtwegen. Behandelingen worden door een arts voorgeschreven en deels door zorgverzekeraars vergoed. Wie geen medische behandeling zoekt, kan het openbare Albbad bezoeken — een modern recreatiebad met binnen- en buitenbad.
Eten, drinken en voorzieningen
Direct bij de waterval ligt het café-restaurant Wasserfall met zonneterras — specialiteiten uit het Zwarte Woud, zelfgebakken taart en uitzicht op de cascades. De Krunkelbachhütte boven het dal is een traditionele wandelhut met warme keuken (seizoensgebonden). In het centrum van Menzenschwand zijn bovendien twee gasthuizen en een boerderijwinkel met regionale producten.
Winterhalter-museum en culturele tips
Wie tijd heeft, bezoekt ook het Hüsli — een gereconstrueerde Zwarte Woud-boerderij — of het nabijgelegen Winterhalter-museum, gewijd aan de beroemde hofschilder Franz Xaver Winterhalter. Het Winterhalter-museum hebben we al in een apart artikel beschreven. Winterhalter werd in 1805 in Menzenschwand geboren en groeide later uit tot een veelgevraagd portretschilder van Europese hoven — onder meer van koningin Victoria en keizerin Sisi.
Praktische tips
Parkeren. Wandelparkeerplaats Krunkelbachhütte of parkeerplaats in het centrum (beide betaald, ongeveer twee tot drie euro per dag). KONUS-gastenkaart: reis met bus 7300 vanaf Sankt Blasien gratis.
Schoeisel. Stevige schoenen volstaan. De houten trappen bij de waterval zijn glad als ze nat zijn.
Gezinnen. De korte tocht is geschikt vanaf ongeveer vier jaar. Met een kraxe (kinderdraagrugzak) goed te doen. Kinderwagens zijn alleen op het onderste deel van de route mogelijk.
Honden. Honden zijn toegestaan, in het natuurreservaat het hele jaar aangelijnd.
Picknick. Direct bij de waterval staan bankjes met uitzicht op de middelste cascade — ideaal voor een meegebrachte picknick of de wandellunch van het hotel.
Beste seizoen
De waterval van Menzenschwand voert het hele jaar water, in het voorjaar en na regenval bijzonder veel. Mei en juni zijn het hoogseizoen vanwege de bloeiende bergweiden. Midden in de zomer is het Albtal aangenaam koel. In de winter worden de paden slechts gedeeltelijk geruimd — de tocht is met grödel mogelijk, maar dan wel voorzichtig. In de winter bevriest de waterval deels tot indrukwekkende ijsformaties — een fotohoogtepunt voor geduldige wandelaars.
Reis en verblijf
Vanaf wellnesshotel Sonnenhof & Sonnhalde rijdt u in ongeveer 30 minuten naar Menzenschwand. Ons advies: ontbijt om acht uur, vertrek rond half negen, start van de wandeling om negen uur. Terug in het hotel rond het middaguur of laat in de middag. Wie de langere tocht naar de Herzogenhorn maakt, kan het best een hele dag uittrekken.
Onze wellnessruimte met binnenzwembad, Finse sauna en textielsauna zorgt na de wandeling voor ontspanning.
Veelgestelde vragen over Menzenschwand
Waar ligt Menzenschwand?
In het district Waldshut als deelgemeente van St. Blasien, aan de voet van het Feldbergmassief. Hoogte ongeveer 880 meter. Op ongeveer 30 minuten rijden van Hotel Sonnenhof & Sonnhalde.
Hoe hoog is de waterval van Menzenschwand?
De waterval valt in drie trappen in totaal ongeveer 50 meter het dal in. De hoogste afzonderlijke trap is ongeveer 18 meter hoog.
Moet je voor de waterval entree betalen?
Nee. De paden zijn vrij toegankelijk. Alleen de wandelparkeerplaats en het café bij de waterval kosten geld.
Hoe lang duurt de tocht naar de waterval?
De korte rondwandeling duurt ongeveer 1,5 uur, de langere variant via de hellingweg ongeveer twee uur. Met kinderen of veel pauzes navenant langer.
Is Menzenschwand geschikt voor gezinnen?
Ja. De watervalronde is een van de meest gezinsvriendelijke wandelingen in het Hoog-Zwarte Woud. Weinig hoogtemeters, goed gemarkeerd, met een plek om iets te eten en drinken bij het eindpunt.
Hoe is het weer in Menzenschwand?
Menzenschwand ligt op 880 meter hoogte en heeft een typisch hooglandklimaat: koeler en natter dan het Rijndal, in de winter met een betrouwbaar sneeuwdek. Actuele waarden vindt u via de Deutscher Wetterdienst of de app van het Naturpark Südschwarzwald.
Wat kun je verder nog doen in Menzenschwand?
Wandelen, mountainbiken, de Albbäder bezoeken, de Galerie voor moderne kunst, het Winterhalter-museum, in de winter toerskiën en sneeuwschoenwandelen. In de zomer is ook het Naturena-zwemmeer in de regio populair.
Geschiedenis van Menzenschwand
Menzenschwand werd in 1289 voor het eerst in een oorkonde vermeld, maar de eerste sporen van bewoning gaan terug tot de 8e eeuw. De plaatsnaam is afgeleid van het Middelhoogduitse „swant“ voor een ontginning in het bos — typerend voor de ontsluiting van het Zwarte Woud in de middeleeuwen. Eeuwenlang leefden de inwoners van veeteelt, houtskoolbranderij en smederijen met waterhamers die het water van de Albbach benutten. De geneeskrachtige radonbronnen werden in de 18e eeuw ontdekt en maakten Menzenschwand tot een klimatologisch kuuroord.
Mountainbiken, trailrunning en sport
Menzenschwand is niet alleen een wandeldorp. Mountainbikers vinden hier een goed bewegwijzerd routenetwerk dat van de dalbodem tot de hoogten van de Herzogenhorn reikt. De „Krunkelbach-Trail“ en de hoogteweg richting Feldberg zijn regionale klassiekers. Trailrunners waarderen de gevarieerde paden door bos en bergweiden; in de zomer vindt jaarlijks de „Menzenschwand-Trail“ plaats — een wedstrijd over meerdere afstanden die tot op de top van de Herzogenhorn voert.
In de winter wordt Menzenschwand een langlaufcentrum. Verschillende loipes van uiteenlopende lengte worden regelmatig getrokken — de langste verbindt Menzenschwand met Bernau im Hotzenwald en is ongeveer 25 kilometer lang. Een eigen skilift aan de Krunkelbachhang maakt bovendien klassiek skiën mogelijk voor beginners en kinderen.
Regionale keuken en traditie
In de gasthuizen rond Menzenschwand vindt u de klassieke keuken van het Zwarte Woud: Bibeleskäs (kwark met kruiden), Schwarzwälder Schinken van boeren uit de streek, forel uit de Albbach en natuurlijk de Schwarzwälder Kirschtorte. Verschillende boerderijen in de regio hebben een boerderijwinkel met eigen producten — kaas, worst, spek en in de zomer bessenproducten. Wellnesshotel Sonnenhof & Sonnhalde werkt nauw samen met regionale producenten en verwerkt hun producten in het ontbijtbuffet en de avondkaart.
Wandelingen met gids vanuit Menzenschwand
Wie het Zwarte Woud niet alleen wil verkennen, kan zich aansluiten bij een wandeling met gids. De toeristische informatie van Menzenschwand biedt van mei tot oktober wekelijks gratis rondleidingen aan — van een gezinswandeling naar de waterval tot een ambitieuze tocht naar de Herzogenhorn. Aanmelden kan via de KONUS-gastenkaart. Gecertificeerde Zwarte Woud-gidsen begeleiden bovendien privétochten, bijvoorbeeld om planten te determineren, fotowandelingen of tochten over geologische thema’s.
Bezienswaardigheden in de omgeving
Wie een hele dag rond Menzenschwand doorbrengt, combineert de waterval met een uitstapje naar St. Blasien en zijn beroemde dom (de op één na grootste koepel van Europa na de Sint-Pieter in Rome). Ook de Tannenmühle bij Grafenhausen met haar beekforelkwekerij en kleine dierenpark ligt op slechts 25 minuten. In de winter voert een panoramaweg naar de Feldberg-pas — een van de mooiste routes in het Zwarte Woud, met uitzichtpunten en mogelijkheden om onderweg iets te eten of drinken.
Overnachtingstips in het Albbachtal
Wie Menzenschwand en het Albbachtal enkele dagen wil beleven, vindt in het Hoog-Zwarte Woud een ruime keuze aan overnachtingsmogelijkheden. Wellnesshotel Sonnenhof & Sonnhalde in Ühlingen-Birkendorf ligt op 30 minuten rijden en combineert de dagtochten naar Menzenschwand met een wellnessruimte van 450 m² om na het wandelen te ontspannen. Wie direct in het dorp wil overnachten, vindt familiegasthoven, vakantiewoningen op Zwarte Woud-boerderijen en het kliniekhotel met aansluiting op het kuurbad. Voor wandelaars is het concept wandelen zonder bagage langs de etappes van de Albsteig bijzonder aantrekkelijk.
Wat Menzenschwand onderscheidt van de rest van het Zwarte Woud
Het Hoog-Zwarte Woud telt veel aantrekkelijke plaatsen — wat maakt Menzenschwand bijzonder? Drie punten: ten eerste de rustige ligging buiten de grote verkeersaders, ten tweede het radonkuuroord als therapeutisch aanbod, ten derde de directe nabijheid van het natuurreservaat Feldberg zonder de drukte van de pas. Wie wil wandelen, baden, ontspannen en kunst bekijken — allemaal binnen twee vierkante kilometer — vindt hier een uitzonderlijk aanbod. Voor veel vaste gasten is Menzenschwand de belichaming van het „echte“ Hoog-Zwarte Woud: nuchter, traditioneel en dicht bij de natuur.
Meer bronnen over Menzenschwand
- Toeristische informatie Menzenschwand — wandelingen met gids, evenementen, informatie over het kuuroord
- Hochschwarzwald Tourismus — waterval van Menzenschwand: routedetails en bereikbaarheid
- Stad St. Blasien — overkoepelende gemeente met dom en Albbäder
- Wikipedia — Menzenschwand: geschiedenis, geografie, bezienswaardigheden
- Albbad Menzenschwand — recreatiebad en radonkuuroord
- Naturpark Südschwarzwald — natuurreservaat Feldberg, waartoe ook Menzenschwand behoort
Reserveren
Wie direct bij het hotel boekt, bespaart tot 35 procent ten opzichte van boekingsportalen.
Telefoon: +49 (0)7743 9201-0
E-mail: info@sonnenhof-sonnhalde.de
Web: www.sonnenhof-sonnhalde.de
Wellnesshotel Sonnenhof & Sonnhalde, Schwarzwaldstraße 9, 79777 Ühlingen-Birkendorf, TOP WELLNESSHOTEL 2025.
Beeldbron: Pixabay — Pixabay Content License. Video: YouTube.
Dit zou u ook kunnen interesseren
Kerstmarkt Zwarte Woud 2026: data, tijden & route
Kerstmarkt Zwarte Woud 2026: 20 bevestigde markten van Ühlingen, Waldshut en St. Blasien tot Freiburg, Bazel en Straatsburg – met data, tijden en reistijd.
Gauchachschlucht: het rustige zusje van de Wutachschlucht
De Gauchachschlucht in het Zwarte Woud: wandelroutes, historische molens en reistips. Rustig alternatief voor de Wutachschlucht, 25 min van het hotel.
Schopfloch, Zwarte Woud-roman van Felix Huby: hoteltips
Schopfloch, Zwarte Woud-roman van Felix Huby: literaire locaties rond Hotel Sonnenhof + Sonnhalde. Misdaadreeks rond commissaris Frieder Körner.
